نمادها در بورس و فرابورس، همیشه در حالت مجاز نیستند. ممکن است به دلایل مختلفی، وضعیت آنها تغییر یابد و قابل معامله نباشند. زمانی که رویداد ویژهای باعث تاثیر معنادار بر ارزش سهام یک شرکت باشد، با هدف رعایت انصاف، برای مدتی معاملات نماد سهم متوقف میشود تا اطلاعات لازم به تمام ذینفعان برسد و پس از آن معاملات از سر گرفته خواهد شد. در این مقاله به بررسی مسئله توقف و بازگشایی نماد در بورس میپردازیم و جزئیات مربوط به آن را شرح میدهیم.
توقف نماد در بورس چیست؟
نمادهای بازار بورس وضعیتهای مختلفی دارند و همیشه قابل معامله نیستند. عدم امکان معامله در نماد ممکن است به دلایل مختلفی صورت بگیرد. معمولا توقف نماد با هدف شفافیت و نقدشوندگی اتفاق میافتد. اگر اطلاعات مربوط به یک نماد معاملاتی کامل و مشخص نباشد یا تخلفی در فرآیند خرید و فروش سهام مشاهده شود، نماد شرکت متوقف خواهد شد.
توقف نماد مختص بورس تهران نیست. متوقف شدن و بازشدن نمادها در بورس سایر کشورها نیز وجود دارد. ریسک توقف معاملات ممکن است در هر بازاری وجود داشته باشد، اما احتمال آن بستگی به میزان عدم اطمینانی دارد که در فضای بازار به چشم میخورد.
در واقع یک رابطه معنادار بین شفافیت و نقدشوندگی وجود دارد. چنانچه در بازار، شفافیت و اطلاعرسانی کارا موجود باشد، دلیلی برای توقف نمادها و ممنوعیت معاملات وجود نخواهد داشت، اما با افزایش عدم اطمینان، توقف نمادها و کاهش قدرت نقدشوندگی در بازارها نیز افزایش مییابد.
در اقتصادی که پر از تصمیمات لحظهای باشد، وجود دلایل زیاد برای توقف معاملات سهام یک شرکت، طبیعی خواهد بود.
ریسک توقف نمادها، به مدت زمان توقف نماد بستگی دارد. هرچقدر دوره توقف معاملات بیشتر باشد، فشارهای احتمالی بر سرمایهگذاران افزایش خواهد یافت. این جنبه از ریسک توقف نمادها، بهطور معناداری به نوع عملکرد نهاد ناظر و متولیان بازار بستگی دارد.
وضعیت نمادها در بورس و فرابورس ایران
وضعیت نمادها در بورس یا فرابورس میتواند در پنج نوع مختلف قرار بگیرد که در ادامه آنها را بررسی میکنیم:
- مجاز: در وضعیت مجاز همانطور که از نام آن پیدا است، سهم به صورت عادی خرید و فروش میشود.
- مجاز-محفوظ: در وضعیت مجاز-محفوظ ارسال سفارش بر روی نماد انجام میشود؛ اما با این وجود معاملهای در آن صورت نمیگیرد. نماد بعد از مدتی توقف برای بازگشایی در وضعیت مجاز-محفوظ سفارشگیری انجام میدهد. در مدت زمان سفارشگیری سفارشات قابل تغییر یا لغو هستند.
- مجاز-متوقف: وضعیتی که معاملات نماد در آن مجاز و سفارشگیری در نماد متوقف شده است تا خرید و فروشی روی نماد انجام نشود.
- ممنوع: در وضعیت ممنوع معاملات در نماد متوقف میشود. خرید و فروش در این نوع توقف معمولا در همان روز معاملاتی انجام میشود.
- ممنوع -متوقف: در وضعیت ممنوع -متوقف نیز معاملات در نماد متوقف میشود. با این تفاوت که در این نوع از توقف، نماد در همان روز معاملاتی بازگشایی نشده و تا اطلاع ثانوی بسته میماند.
علت توقف نمادها در بورس چیست؟
در ادامه قصد داریم علت توقف نمادها در بورس و فرابورس و نحوه بازگشایی مجدد آنها را بررسی کنیم:
۱/ توقف سهم بعد از مجمع عمومی عادی سالانه
مجمع عمومی عادی سالیانه به منظور بررسی صورتهای مالی شرکت و در نهایت تقسیم سود بین سهامداران تشکیل میشود. ممکن است بعضی از شرکتها زمان ثابتی برای برگزاری این مجمع تعیین نکنند. اما به طور کلی شرکتها باید نهایتا تا چهار ماه پس از پایان سال مالی برای برگزاری مجمع عادی سالیانه اقدام کنند. برای برگزاری این مجمع حدودا ۲۴ الی ۴۸ ساعت قبل از زمان برگزاری مجمع باید معاملات نماد متوقف شود.
پس از برگزاری مجمع وارد فرآیند بازگشایی نماد میشویم. بازگشایی نماد پس از برگزاری مجمع عمومی عادی سالانه و درج اطلاعات مجمع در سامانه کدال انجام میشود. در این مرحله حداکثر دو روز بعد از افشای اطلاعات نماد بازگشایی و معاملات سهم به صورت حراج ناپیوسته بدون محدودیت در دامنه نوسان انجام میشوند.
۲/ توقف سهم بعد از مجمع عمومی فوق العاده
دلایلی مانند تغییر در سرمایه شرکتهای پذیرفته شده در بورس، به برگزاری مجمع عمومی فوقالعاده میانجامد. برای برگزاری این مجمع نماد معاملاتی باید از یک روز قبل از تاریخ مجمع متوقف شود.
بازگشایی نماد پس از توقف برای برگزاری مجمع عمومی فوقالعاده در صورتی که نتیجه منجر به افزایش یا کاهش سرمایه شرکت نشود، تا حداکثر دو روز بعد از این که اطلاعات مجمع در سامانه کدال درج شد، بازگشایی میشود. اما در صورت افزایش سرمایه نماد معاملاتی باید با کشف قیمت و بدون محدودیت دامنه نوسان بازگشایی شود. به جز این مورد در موارد دیگر، نماد با سازوکار حراج ناپیوسته و با محدودیت دامنه نوسان، پس از تأیید ناظر بازار باز میشود.
۳/ توقف نماد برای نوسان بیش از ۲۰ درصدی در قیمت
اگر طی ۵ روز معاملاتی قیمت پایانی سهم بیش از ۲۰ درصد نوسان داشته باشد، نماد معاملاتی متوقف خواهد شد. دوره توقف نماد در این حالت معمولا نسبت به دیگر دلایل توقف نماد در بازار بورس کوتاهتر است. در زمان بازگشایی پس از توقف به دلیل نوسان ۲۰ درصدی قیمت، نماد باید به مدت ۶۰ دقیقه در وضعیت سفارشگیری قرار گرفته و هیچ معاملهای در آن انجام نشود. پس از آن معاملات ادامه خواهند یافت.
۴/ توقف نماد برای نوسان بیش از ۵۰ درصدی در قیمت
اگر طی ۱۵ روز معاملاتی قیمت پایانی سهم نوسانی بیش از ۵۰ درصد داشته باشد، معاملات در سهم متوقف میشود. در زمان توقف نماد معاملاتی برای نوسان ۵۰ درصدی، معاملات در حق تقدم سهام و اوراق مشتقه مرتبط به آن سهم نیز متوقف خواهد شد. بازگشایی نماد پس از توقف به این دلیل، پس از برگزاری یک کنفرانس اطلاعرسانی برای شفافسازی، حداکثر تا دو روز معاملاتی بعد از توقف با محدودیت دامنه نوسان انجام خواهد شد. در این شرایط ابتدا کشف قیمت در نماد انجام و پس از آن معاملات در سهم انجام میشود.
۵/ توقف نماد برای افشای اطلاعات با اهمیت
اتفاقات خاصی مربوط به شرکت وجود دارد که اطلاعات آنها جزو اطلاعات با اهمیت قرار میگیرد. شرکتها باید این دسته از اطلاعات را در سامانه کدال منتشر کنند که البته با توقف نماد معاملاتی همراه است. این اطلاعات به دو گروه الف و ب تقسیم میشوند.
بازگشایی نماد پس از توقف به دلیل افشای اطلاعات با اهمیت گروه الف، در جلسه معاملاتی بعد و با حراج ناپیوسته انجام میشود. پس از کشف قیمت در حراج بدون محدودیت دامنه نوسان سهم به شکل عادی معاملات خود را از سر خواهد گرفت.
اما بازگشایی نماد پس از توقف به دلیل افشای اطلاعات با اهمیت گروه ب متفاوت خواهد بود. در این شرایط نماد در همان جلسه معاملاتی یا روز معاملاتی بعد، با حراج ناپیوسته کشف قیمت خواهد شد. کشف قیمت در این شرایط با محدودیت دامنه نوسان انجام میشود.
۶/ متوقف شدن نماد به دلیل عدم حرکت طبق قانون
شرکتها موظف به انتشار اطلاعات و صورتهای مالی خود هستند. اگر شرکتی این وظیفه را انکار کند، ناظر بازار تا زمان رفع ابهامات مربوطه نماد معاملاتی شرکت را در بورس متوقف میکند. در صورت ارائه صورت حسابها و اطلاعات خواسته شده اگر شفافیت مورد تایید حسابرس و بازرس قانونی شرکت قرار نگیرد، نماد به حالت تعلیق وارد میشود.
سازمان بورس و اوراق بهادار باید پس از دریافت نامه اداره نظارت بر ناشران بورسی نماد را متوقف کند. اما در مواردی سازمان میتواند مستقیما نماد را متوقف کند. تغییر در طبقهبندی تابلو، اتمام مهلت پذیره نویسی حق تقدم سهام، اشکالات فنی و … از جمله شرایطی هستند که با ایجاد آنها، سازمان بورس میتواند مستقیما نماد را متوقف کند.
در جدول زیر میتوانید دلایل عمده توقف نماد در بورس را مشاهده کنید:
با دید بلند مدت در بورس سرمایه گذاری کنید